Rito hi N'wana

Mhani, ha wena Nyavutswaka u tsandzekile ku ndzi vutla
Mhala a yi tshiki goni yi dlawa hi swivandzana na swikokovi

Manana, ririmi raku ra tsokombela, ri hlangula mihloti swa mangatsila
Malokotswana a sala a be hi tilo!

Mamani, kwaseniya u ndzi tivise koho
Ndzi tiba xifuva hi swoho swoleswo
A ndzi titshandzi, Nyumani a hi ra mehe vito

Mhakhe, ndlopfu i xakwa xaka la mina
Maxaka ya banana hi rhambu ra mfenhe

Mama, u be bembele u ku:
"A ndzi na n'wana la rhilaka mina N'wa-Mphata."
Leswi hi loko ndzi nyenyela
U dlayiseta u ku "a xuli mixoti n'wana ni, a swi ta xaxa."

Ou' Lady, a wu ni 'gayanga clipper' ni 'slayza'
A wu lavanga ku byarha ndzen'wa
U nga ta larha vurhongo bya makumu u nga tirivalelanga

Ma, rivalela kambe u nga rivali
Na wena u ta phahleriwa-vu mariyeta

- Hi Bantsi Makhandeni (2001 - 2003)

Kahle hi Maribye

Epompini i mpfendze-mpfendze
Nkwetlembetano wo 'ku kangatela mina' i tshamelo maxelo
Ta tolana loko u rhangelela va mina vana
Loko ndzi rhanga a ku cincaniwi
Rhanga wena u ta ku mihlolo a yi dyiwi

Ebolweni ku dyiwa yo mphesa-mphesa
Nkwikwirimba a wu sali ebiribirini!
Ndzi nghena nawo
Loko wo ndzi khudlunya kumbe ku ndzi rhikinya
Hi ta tlulana milenge, a ndzi zi ndzi ku yoo!

Exikolweni mpfilu-mpfilu a nga ha ri rigumu
Nkhensa loko wo mirisa xanga xitsalu milenge
Ndzi nga swi lemuki
Handle ka swona ndzi nga ku fumbutela
Exikarhi ka vadyondzi-kuloni ni vadyondzisi
Loko mhe ndzo, hi xihoxo,
Xa wena xitsalu exikwhameni nghenisi
Ku humesa xona swi ta lava Steve Tshwete
Kumbe Charles Nqakula hi vutswatsi

Exitokisini hasa-hasa ahehe!
Nhamu hi tshovela le kule le, loko u tiendla wena
U ta ri chovha thawula wa hemba
Xitina xi ta hundzuka riqingho ra le nyongeni
Loko u pfumala 2-stina
Nkarhi va tisaka tiboncisi hi vamakwerhu
Na leswaku vana va munhu va tsemelana nhloko ya njiya
Wa swi tiva
Ndzelo hi rhanga hi ya wena
Loko hi vona tshaku ndza yimba:
'Timbilu muni doko, va dya swa vona doko...'
U kondza u lan'wa
U etlela hi mbhukwana
Xi karhi xi buba xivambalana

© Bantsi Makhandeni/2004

Ti khiyelanile

Ti khiyelanile
A hi mina ndzi nga khiyela wena
kumbe wena u nga khiyela mina,
hi lo khiyelana
Tanihi ganju na nketani, hi hakanile
Timbyana timbirhi
A hi twi hambi ho byeriwa,
Hi cheriwa hi mati
Hi khayimiwa ku fana na timbuti
Hi pfutsekisiwa
Timbyana letin'wana ta vukula
I nkhuvo!
Ha vumbirhi byerhu hi loko na khiya,
a swi lavi un'wana
Ku nghena swi olovile
kambe ku huma swa tika...
hambi hi manyukuta
Hi tsutsuma na tiko leri hinkwaro,
hi ri karhi hi keta
U ndzi langutisa u ku: wa ndzi vavisa
Na mina ndzi ku: na wena wa ndzi vavisa
Hambi vafana va hi hoxetela hi maribye,
va chavela ku u ta hlanta,
a hi tshikani
Hi nga tshikana njhani swi tsokombela so?

- Hi Bantsi Makhandeni

Va ka Hunyi

Sesana, loko hi xisana nkarhi lowuya,

hi longisana maphusumende na Machangana bege,

hi pakisana na swa le ndzeni,

mhani va muti a va ha tsevukele tihunyini.

A ndzi ali tiko a ri lo mboyoyo,

hi mhangu yo va mintiwe hi nhlarhu.

Matoya lawaya va nkata Mukhuluphayi,

mhani va ka Makambuja,

lava ka Magodobani,

na kokwa' wa Xirhavichani,

ya vone nkoka wa nyoka ivi ya ku bamfee!

Lava ka mina hi ntiya-nhlana

va sala va rhotela madzandza

va kongoma xitasini dyambu ri rhengile.

U va tivaka vo mhani N'wa-Ndzawu,

va nga tsandza ha yini ku yima xitshukeni xa ka Mahani,

va hlalela Manana Makhandeni le ka Mzilikazi le, a tsondzeriwa?

A ku yena hi yena a nga wansati wa mahika,

kambe yi n'wi heta matimba, mavoko ya ba tinyonga.

Hiloko yi n'wi koka marhimila yi n'wi totetela.

Mhani va ka Mukhuluphayi va tshonisa nhloti hi xiviti,

wu xiririka wu tsakamisa rhama,

kambe wona hi woxe wu nga omi.

Se leswi va nga vuya va nga handziwanga hi magwandza

kumbe ku tlhaviwa hi mindzhenga, ku komba ku tsutsuma;

ngohe wu nga kona, handle ka dyambu;

na tihunyi u ti vonaka wonge hi let'a ka kokwana Xamanjiji;

xithope u xi vonaka xi nga nyuhela;

xitanga xi humaka musi hi tinhompfu;

rivala ri hatimaka bya mpandla wa gobo hi ku rhideriwa;

maguva ya nga khavisiwa hi swiluva swa tinxaka-xaka,

swo tshwuka na swa xitshopani;

u lava ndzi huma mano waha?

Lahaya a ndzi voni Rose mina?

Lexiya xivumbeko a hi xa Love?

- Hi Bantsi Makhandeni

Norho lowu Hlwerisiweke - Langston Hughes (Tsonga)

"Ku humelela yini loko norho wu hlwerisiwa?"

Wu phya mati
tanihi driva emun'wini?
Kumbe wu bvubvuka bya xilondza --
Ivi wu pfempfa vopfu?
Wa nun'wha bya nyama yo bola?
Nkarhi wun'wana wa oma no hlahlekela --
tanihi xiwitsi xo nyanganya?

Kumbexana wa voyama
tanihi ndzwalo wo tika.

Kumbe wa buluka?

- Langston Hughes

(Translated into Xitsonga by M.K. Baloyi)